Stelling
10 bezoekers online.
Lichaam en geest
Door: F.E.S. Magazine
Prof. dr. Rinie Geenen ( columnist in het FES-magazine) is hoogleraar psychoreumatologie aan de Universiteit Utrecht en het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Hij trekt met zijn workshop ‘Lichaam en geest’ tijdens het 25-jarig jubileum van de F.E.S. een volle zaal , zo’n honderd mensen. Er zijn opvallend veel mannen in verhouding met andere F.E.S.-bijeenkomsten. De leeftijd loopt uiteen, maar er zijn meer jongere mensen dan anders.
Geenen feliciteert de F.E.S. en vertelt dat de vereniging in 25 jaar tijd is gegroeid tot een professionele organisatie dankzij het werk van vele vrijwilligers en een paar beroepskrachten. Op zoek naar een afbeelding van pijn, laat hij een vijftal schilderijen zien. Een Spaanse Picasso toont een pijnlijk gezicht en een Rubens geeft de pijn van een martelaar weer. Op een schilderij van Frida Kahlo zijn spijkers over het gehele lichaam te zien en geven banden, om het vrouwelijke lijf geketend, de zwakte van het lichaam aan bij fibromyalgie.
Hij vertelt dat zijn leerstoel is ingesteld door het Reumafonds en dat hij met tien onderzoekers hard werkt om oorzaak en oplossingen van onder meer fibromyalgie te vinden. De onderzoekers in Utrecht houden zich voor 40% met fibromyalgie bezig en voor 60% met andere reumavormen.
Geenen geeft aan dat vooral pijn wordt onderzocht omdat pijn is zichtbaar is in het brein. Wanneer je pijnprikkels bij fibromyalgiepatiënten toedient, blijkt deze groep mensen daar extra gevoelig voor te zijn. Pas in de laatste tien jaar is ontdekt dat gebieden in het midden van de hersenen ervoor zorgen dat pijn als negatief wordt ervaren. Bij fibromyalgie lijkt er vrijwel constant een pijnalarm af te gaan in de hersenen. De grootste ontdekking in onderzoek moet worden dat de knop gevonden wordt zodat het alarm afgezet kan worden. Nu wordt dat geprobeerd met onder meer ontspanningsoefeningen of bewegingstherapie, maar er zijn misschien betere methoden.
Controle over het brein
Hoe moet de controle over het brein worden bewerkstelligd, vraagt Geenen zich hardop af tijdens deze workshop. Misschien zit het in de grijze stof die oudere fibromyalgiepatiënten nog minder hebben dan andere ouderen. Is dat de pijnveroorzaker of is het een gevolg van pijn? En hoe zit het met de pijngevoeligheid? Vast staat volgens hem dat de Franse filosoof Descartes ongelijk had dat lichaam en geest gescheiden waren. Pijn heeft volgens Geenen gevolgen voor de geest. Mensen tonen onbegrip, emoties spelen op, medicijnen worden ingenomen, het bewegen verandert en pijn kan voor negatieve gedachten zorgen. Deze gevolgen van pijn hebben ook weer invloed op het lichaam. Via de hersenen wordt ook de pijn weer beïnvloed. Hij laat zien hoe moeilijk het soms is om te vechten voor geluk als je pijn hebt. Daarvoor heeft hij een filmpje van Koos Albers (zanger) uitgekozen. Na een ongeluk heeft hij heel veel pijn en de tranen biggelen over z’n wangen als hij er over praat. Af en toe wil Albers zijn pijn weggeven om anderen te overtuigen wat hij voelt. Toch wil hij de pijn daarna ook weer terughebben omdat deze van hem is.Onderzoek
Dankzij een onderzoek van het Reumafonds is nu komen vast te staan hoeveel onbegrip en ongeloof er naar patiënten toe is. Ook voelen mensen met fibromyalgie zich vaak veroordeeld en wordt soms belerend door mensen opgetreden, al was het maar met het aanhoudend geven van onbruikbare adviezen. Uit onderzoek blijkt dat de partners over het algemeen wel begrip tonen. Ook zijn er maar weinig mensen die soms of vaak onbegrip ervaren bij artsen. Maatschappelijke instanties wekken veel onbegrip op. Geenen wijst er wel op dat het hier in Nederland in verhouding tot het buitenland gunstig uitpakt. Hij zegt toe dat hier binnenkort meer informatie over naar buiten komt als een van zijn onderzoekers, Marianne Kool, op dit onderwerp promoveert. In een experiment waar veel F.E.S.-leden aan mee hebben gedaan, is nu ook onomstotelijk komen vast te staan dat emoties invloed hebben op fibromyalgie. Negatieve emoties versterken de pijn. Het omgekeerde geldt ook: als de pijn hoger is beleven proefpersonen eerder emoties zoals boosheid en verdriet. Het is een vicieuze cirkel. Ook werd een experiment bespoken met medicijnen. Sommige deelnemers kregen echte medicijnen, anderen kregen een placebo (neppil). In beide gevallen kregen mensen minder pijn. De neppil werkte bij 15% van de mensen en de werkzame pil werkte bij 30% van de mensen. Uit de woorden van Geenen valt op te maken dat hij niet zo’n voorstander is van medicijnen bij fibromyalgie. Volgens hem hebben de meeste medicijnen gemiddeld kleine effecten, bij sommigen grotere effecten en bij velen geen effecten. Hij kan geen effectieve medicijnen noemen die voor iedereen helpen tegen fibromyalgie.Invloed op pijn en moeheid
Invloed op pijn en moeheid Bewegen, sociale contacten, functioneren en een positieve stemming hebben naar de mening van Geenen een gunstige invloed op de pijn en de moeheid. Bewegen vindt hij heel belangrijk, al moet het niet het ene moment alles zijn en het andere moment niets. Dat komt volgens hem wel voor bij fibromyalgiepatiënten: hollen of stilstaan. Verstandig omgaan met bewegen is volgens hem het allerbelangrijkste. In cognitieve gedragtherapie leren mensen omgaan met fibromyalgie. Het is voor gewone mensen die last hebben van fibromyalgie. De bedoeling van de therapie is te leren ontspannen, om te gaan met stress, het overwinnen van negatieve gedachten en hulpeloosheid en het stimuleren van activiteiten en rust. Het geeft onder meer verbetering van pijn en van moeheid, en heeft een gunstige invloed op het welbevinden en functioneren. De resultaten van de therapie zijn veelbelovend en de therapie is in het hele land mogelijk. Geenen verwacht de volgende decennia grote progressie in de zoektocht naar de instandhoudende factoren en de behandeling van fibromyalgie. Zijn recept is nu:- Geniet van bewegen (dat kan met dansen, wandelen of fietsen, maar ook met seks).
- Investeer in kwaliteit van het leven (doe ook leuke dingen ondanks de pijn).
- Pluk het uur (de dag plukken is volgens hem niet altijd mogelijk)!
- Af en toe verdrietig zijn mag.
Vragen
De zaal heeft aan het eind nog enkele vragen voor Geenen. Een van de vragen is of een psychiatrisch patiënt ook eerder fibromyalgie krijgt. Hij antwoordt dat zijn onderzoek daar geen antwoord op geeft maar dat elke significante gebeurtenis in een leven via het brein invloed kan hebben. Dat kan voor sommigen een psychiatrische stoornis zijn, voor anderen een gevoeligheid voor gluten en voor weer anderen een onbekende oorzaak. De reden waarom voor iemand met fibromyalgie het pijnalarm vrijwel constant aanstaat kan verschillen van persoon tot persoon. Misschien verschilt de manier om het alarm wat minder snel te laten afgaan ook wel een beetje van persoon tot persoon.