Fibromyalgie staat de laatste jaren (terecht) steeds meer in de belangstelling, ook van de medische wetenschap. Hierdoor hebben we onder andere beter inzicht gekregen in de verklaringsmechanismen voor het ontstaan van chronische pijn. Dit heeft in onze praktijk geleid tot een andere aanpak van mensen met fibromyalgie.
Fibromyalgie was vroeger een vergaarbak van alle onverklaarbare, chronische klachten aan het houding- en bewegingsapparaat.
De huidige definitie is: fibromyalgie is een chronisch pijnsyndroom bestaande uit algemene spierpijn, stijfheid en zogenaamde tender points (plekken van verhoogde pijngevoeligheid op het lichaam), vergezeld van vermoeidheid, slaapstoornissen, hoofdpijn, angsten, depressie en/of spastische darmklachten. (Journal of Internal Medicine 1994, Arthritis & Rheumatism 1993, The Lancet 1993).
Wetenschappelijke stand van zaken bij chronische pijn.
Vaak is er geen weefselschade en/of zenuwprikkeling, maar toch ervaart de patiënt pijn en beïnvloedt deze pijn zijn functioneren en gedrag.
Pijn zit niet op één plek in het brein, maar berust op de activatie van het hele zenuwstelsel: zenuwuiteinden, ruggenmerg, kleine hersenen en vele hersenschorsgebieden.
Neurowetenschappelijk onderzoek van de laatste 20 jaar heeft overtuigend aangetoond dat chronische pijn vaak meer een gevolg is van een veranderd zenuwstelsel dan van een schadelijke prikkel of weefselschade. Het ontstaan van deze verandering van het zenuwstelsel berust op een samenspel van vele factoren, die door neurowetenschappelijk onderzoek steeds duidelijker worden, zoals: erfelijke aanleg, eerdere weefselschade, hormonale toestand, emoties, cognities (aandacht, verwachting, denkbeelden) en nog veel meer.
De erkenning van deze complexe ontstaanswijze van chronische pijn houdt in, dat een goede samenwerking tussen meerdere disciplines (professionals), ieder met hun eigen kennis en kunde, nodig is om de patiënt goed te kunnen begeleiden cq. te coachen.
Doel multidisciplinaire aanpak
Het doel van ons 3-4 maanden durend programma is het vergroten van het energieniveau en daardoor waarschijnlijk ook de kwaliteit van leven. Om dit te bereiken richten wij ons op:
1) het positief beïnvloeden van vermoeidheid, stijfheid, fitheid, pijnbeleving en ADL-functies (dagelijkse handelingen), 2) leren omgaan met pijn of stress in het algemeen (coping- strategieën) en realistische gedachten (cognities), 3) verbetering van de doorbloeding en lokaal spieruithoudingsvermogen (algemene en lokale belastbaarheid) en 4) een betere balans zien te vinden tussen inspanning en ontspanning, aangezien een ‘zaagtandprofiel’ in het activiteitenpatroon van patiënten een veel voorkomend probleem is. Het ‘zaagtandprofiel’ wordt gekenmerkt door een frequente afwisseling tussen over- en inactiviteit, waarbij op slechte dagen weinig of niets wordt ondernomen en op goede dagen de achterstand wordt “ingehaald” door overactiviteit. Dit wordt de dag(en) erna bestraft en daardoor leidt dit zaagtandprofiel op lange termijn tot een geleidelijke afname van het activiteitenniveau.
Voorwaarden om deel te nemen
Voorwaarde om toegelaten te worden tot ons multidisciplinair programma is dat een reumatoloog de diagnose fibromyalgie stelt (of heeft gesteld). Er moet uitgesloten worden dat auto-immuunziekten (bv. reumatoïde arthritis, multiple sclerose e.d.), schildklier- afwijkingen, bloedarmoede, darminfecties etc. de oorzaak van deze chronische klachten zouden kunnen zijn. Verder moet de patiënt toe zijn aan de acceptatiefase en niet verder willen zoeken in het medische circuit naar een medische oorzaak. De problematiek moet niet te omvangrijk zijn in de zin van bijvoorbeeld psychopathologie, juridische procedures en sterk beroepsmatige verwikkelingen. De verschillende therapieën worden, afhankelijk van de mate van aanvullende verzekering, grotendeels vergoed.
Inhoud programma
De intake:
Tijdens de intake, die in principe plaatsvindt bij de ergotherapeut, worden door middel van een vraaggesprek en vragenlijsten de algemene gegevens verzameld, problemen in dagelijkse activiteiten geïnventariseerd en wordt gekeken naar het huidige activiteitenpatroon. Daarnaast worden de verwachtingen van de patiënt getoetst en wordt gekeken op welke manier de sociale omgeving betrokken kan worden bij het multidisciplinaire programma. De fysiotherapeut voert eerst een rustmeting uit om een indruk te krijgen over de balans in het autonoom (onwillekeurig) zenuwstelsel. Vervolgens verricht hij een aantal basislijnmetingen en wordt hiermee de huidige algemene en lokale belastbaarheid (draagkracht) van de patiënt bepaald. De psycholoog gaat, aan de hand van een kennismakingsgesprek en een uitgebreide vragenlijst, na hoe de patiënt de klachten ervaart, hoe hij/zij ermee omgaat en welke factoren van invloed zijn op de klachten.
De therapie:
De ergotherapeut zorgt voor de voorlichting omtrent fibromyalgie. Er wordt onder andere uitleg gegeven hoe deze verhoogde pijngevoeligheid (sensitisatie) van het lichaam tot stand gekomen is. Tijdens de behandeling wordt er aandacht geschonken aan een evenwichtig activiteitenpatroon van de cliënt. Daarnaast worden de activiteiten, die door de patiënt zelf als belastend zijn gescoord, doorgenomen en worden tips gegeven hoe deze minder belastend te maken. Er wordt gestimuleerd dat de patiënt zelf oplossingen aandraagt.
De fysiotherapeut stelt aan de hand van de rustmeting en van de activiteiten waar de patiënt veel moeite mee heeft en die hij/zij graag de komende maanden zou willen verbeteren, een programma op maat op. Daarnaast wordt ook de algehele conditie van de patiënt op basis van energiemanagement functiecontingent opgebouwd.
De psychotherapeut kijkt wat de onderhoudende factoren zijn van de klachten en wat de gevolgen hiervan zijn. Er wordt aandacht besteed aan de cognitieve gevolgen (selectieve aandacht, anticipatieangst) en de gedragsmatige (vermijdingsgedrag of juist overactiviteit) en sociale gevolgen. Door middel van CGT (Cognitieve GedragsTherapie) of ACT-based mindfulness (Acceptance and Commitment Therapie) wordt getracht deze te verminderen.
De evaluatie:
Drie maanden na afronding van het programma wordt een follow-up afspraak gemaakt. Tijdens deze follow up wordt de stand van zaken geëvalueerd (is het energieniveau verbeterd? Hoe is het met de kwaliteit van leven? Is de patiënt zelfredzamer geworden?), worden belastende activiteiten opnieuw gescoord (om de verandering objectief vast te stellen) en kan de patiënt vragen stellen.
Contact
FysioQ, praktijk voor fysiotherapie
Kopenhagenstraat 5, 6135 LL Sittard
Telefoon: 046-4770855
Info:
info@ergo-sittard.nl of
info@fysioq.nl
Ergotherapeut: Emmie Voncken
Fysiotherapeut: Jos Voncken
Psychologenpraktijk Lavori